Đoan Hùng là một nơi tốt để đưa trẻ thành phố về quê: trẻ được thấy cây bưởi thật, quả treo trên cành, đàn vịt dưới ao, thuyền trên sông, phiên chợ quê, và nghe câu chuyện về trận Sông Lô ngay ở nơi nó diễn ra. Chuyến đi hợp nhất là hai ngày một đêm, nhịp chậm, ít điểm, nhiều thời gian chơi tự do. Điều quan trọng nhất là an toàn nước: sông, ao, hồ ở vùng quê là nguy hiểm lớn nhất với trẻ nhỏ.
Bài này dành cho cha mẹ, ông bà muốn cho con cháu một chuyến về quê, dù gia đình có gốc ở Đoan Hùng hay không. Bạn sẽ đọc thấy trẻ ở từng độ tuổi hợp với hoạt động nào, cách kể chuyện lịch sử và văn hoá cho trẻ, chuyện ăn ngủ, sức khoẻ, và danh sách an toàn không được bỏ qua.
Trẻ thành phố học được gì từ một chuyến về quê trung du
Với nhiều trẻ lớn lên ở chung cư, quả bưởi là thứ nằm trong siêu thị, con vịt là hình trong sách. Một buổi ở vườn bưởi Đoan Hùng, trẻ thấy quả bưởi treo trên cành cao hơn đầu mình, được chủ vườn cho sờ vào vỏ quả, ngửi lá, có khi được xem hái quả. Những trải nghiệm chạm tay như vậy giúp trẻ hiểu thức ăn đến từ đâu, và vì sao phải quý công người làm ra nó.
Ở làng, trẻ thấy người lớn làm việc thật: hái chè, gánh bưởi, cho gà ăn, quét sân. Trẻ thấy trẻ con làng chơi những trò không cần màn hình: đá bóng trên sân đất, thả diều trên bãi, chơi chuyền, nhảy dây. Nếu được cho tham gia, phần lớn trẻ thành phố rất nhanh hoà nhập.
Trẻ cũng học về thiên nhiên theo cách sống động: dòng sông thay màu theo mùa, đồi chè có hình vòng cong, con ong trên chùm hoa bưởi, con cá trong lưới chài. Cha mẹ không cần là chuyên gia, chỉ cần cùng con quan sát và đặt câu hỏi.
Một điều nữa là thời gian. Ở quê, nhịp ngày chậm hơn: không có lịch học thêm, không có kế hoạch chặt chẽ. Trẻ được buồn chán một chút, rồi tự tìm trò chơi, tự quan sát xung quanh. Nhiều nhà tâm lý giáo dục cho rằng khoảng thời gian không bị lấp đầy như vậy có ích cho sự sáng tạo của trẻ.
Cuối cùng, một chuyến về quê là dịp để trẻ hiểu rằng có những cách sống khác, những người khác, và rằng ông bà, cô chú ở quê cũng có một thế giới đáng tôn trọng. Đây là bài học khó dạy bằng lời.
Hoạt động gợi ý theo độ tuổi
Không phải hoạt động nào cũng hợp với mọi lứa tuổi. Bảng dưới là gợi ý để cha mẹ điều chỉnh:
| Độ tuổi | Hoạt động hợp | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Dưới 3 tuổi | Ngắm vịt, gà, bò trong xóm; đi dạo vườn quanh nhà; ngồi xe đẩy dạo đường làng | Muỗi, côn trùng; nắng; giữ xa ao và sông tuyệt đối |
| 3 đến 6 tuổi | Xem vườn bưởi, xem hái quả, đi chợ buổi sáng, ngắm thuyền từ xa | Không cho chạy ra bờ sông, bờ ao; kèm sát ở chợ đông |
| 6 đến 10 tuổi | Nghe kể chuyện trận Sông Lô ở điểm tưởng niệm, đi bộ đồi chè ngắn, chơi trò dân gian | Chuẩn bị nước, mũ; không leo cây, không tự xuống ao |
| Trên 10 tuổi | Đi bộ đường đồi dài hơn, chụp ảnh, phỏng vấn ông bà về làng, xem hội làng | Giao nhiệm vụ nhỏ để trẻ chủ động; vẫn cấm tắm sông |
Chìa khoá với trẻ nhỏ là ít điểm, nhiều thời gian. Một buổi sáng ở vườn bưởi và một buổi chiều ở sân nhà ông bà có khi đáng nhớ hơn một ngày chạy qua năm điểm tham quan.
Với trẻ lớn, giao cho con một "dự án" nhỏ như chụp mười bức ảnh về làng, hỏi ông bà ba câu về ngày xưa, vẽ lại đồi chè, sẽ làm chuyến đi có ý nghĩa và đỡ cảnh con ngồi với điện thoại.
Kể chuyện lịch sử và văn hoá cho trẻ
Đoan Hùng có hai câu chuyện lớn dễ kể cho trẻ: quả bưởi và dòng sông Lô. Với quả bưởi, có thể kể chuyện dân gian về bưởi tiến vua, kể chuyện ông bà trồng cây bao nhiêu năm mới có quả, chuyện một quả bưởi đi từ vườn ra chợ rồi lên thành phố. Mục bưởi của trang có câu chuyện "bưởi tiến vua" được ghi rõ là truyền thuyết, bạn có thể đọc trước.
Với dòng sông, câu chuyện trận Sông Lô năm 1947 là câu chuyện lịch sử thật, có địa điểm cụ thể. Đứng ở bờ sông hay điểm tưởng niệm, kể cho con nghe một cách đơn giản: ngày xưa ở khúc sông này đã diễn ra những trận đánh trong cuộc kháng chiến, nhiều người đã hy sinh. Với trẻ nhỏ, không cần chi tiết quân sự; với trẻ lớn, có thể đọc thêm mục chiến thắng Sông Lô của trang cùng con.
Ở tầm cả tỉnh, Phú Thọ là đất gắn với truyền thuyết Hùng Vương, Lạc Long Quân và Âu Cơ, Lang Liêu và bánh chưng. Những câu chuyện này trẻ thường đã nghe ở trường; khi về Phú Thọ, chỉ cần nhắc lại, trẻ sẽ thấy câu chuyện có chỗ đứng thật.
Đừng biến chuyến đi thành giờ học. Kể ngắn, kể lúc trẻ hỏi, để trẻ đặt câu hỏi nhiều hơn là nghe giảng. Nếu ông bà ở quê kể, càng tốt.
Ăn, ngủ và sức khoẻ của trẻ khi về quê
Đồ ăn ở quê ngon, tươi, nhưng có thể lạ bụng với trẻ quen ăn ở nhà. Cho trẻ ăn đồ nấu chín kỹ, uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai, rửa tay trước khi ăn. Bưởi rất tốt nhưng đừng cho trẻ ăn quá nhiều một lúc. Mang theo đồ ăn quen thuộc của trẻ để dự phòng.
Về giấc ngủ, nhà ở quê có thể nhiều muỗi, tiếng gà gáy sớm, tiếng xe trên quốc lộ. Mang màn chống muỗi hoặc kiểm tra nhà có màn không, mang chăn mỏng quen thuộc của trẻ, và chấp nhận rằng trẻ có thể dậy sớm hơn thường lệ.
Mang theo túi thuốc cơ bản theo hướng dẫn của bác sĩ nhi đã khám cho con: thuốc hạ sốt, dung dịch bù nước, băng dán, thuốc bôi côn trùng đốt. Trang không kê thuốc; nếu trẻ có bệnh nền, hỏi bác sĩ trước chuyến đi. Biết trước trạm y tế xã và cơ sở y tế gần nhất là điều nên làm ngay khi đến nơi.
Thời tiết trung du thay đổi: mùa đông lạnh ẩm, mùa hè nắng nóng. Mặc cho trẻ nhiều lớp mỏng để dễ thay, mũ rộng vành, kem chống nắng phù hợp trẻ em, áo mưa nhỏ.
Những trò chơi và hoạt động không cần vé
Đi chợ quê buổi sáng. Trẻ thích nhìn gà vịt trong lồng, rổ cá còn quẫy, đống bưởi xếp cao, hàng bánh nóng. Cho trẻ cầm tiền lẻ tự mua một món nhỏ, như một chiếc bánh hay một bó rau, là bài học đầu tiên về chợ và về lời cảm ơn người bán.
Theo ông bà ra vườn. Tưới cây, nhặt lá, xem gà mái ấp, cho cá ăn ở ao dưới sự trông chừng sát sao. Những việc nhỏ ấy làm trẻ thấy mình có ích, và thường là phần trẻ kể lại nhiều nhất khi về thành phố.
Chơi trò dân gian. Ô ăn quan vẽ trên sân đất, nhảy dây, kéo co, bịt mắt bắt dê, thả diều trên bãi đất rộng. Trẻ làng thường biết nhiều trò hơn bạn nghĩ, và rất sẵn lòng dạy cho bạn mới từ thành phố về.
Ngắm sông từ chỗ cao. Đứng trên một gò đất hay trên cầu có lề đi bộ, trẻ đếm thuyền, nhìn hai dòng nước gặp nhau, chỉ cho cha mẹ chỗ có người quăng chài. Giữ trẻ trong tầm tay và tránh hẳn mép bờ.
Làm sổ tay chuyến đi. Một cuốn vở nhỏ để trẻ dán lá bưởi ép, vẽ đồi chè, ghi tên những món đã ăn. Về nhà, cuốn sổ ấy thành kỷ niệm và là cớ để trẻ kể lại chuyến đi cho ông bà, cho bạn bè.
An toàn: danh sách không được bỏ qua
Đuối nước là tai nạn nguy hiểm nhất với trẻ em ở vùng nông thôn có sông, ao, hồ. Mọi điều khác đều đứng sau:
- Không bao giờ để trẻ ở gần sông, ao, hồ, giếng mà không có người lớn kèm sát trong tầm tay.
- Không cho trẻ tắm sông Lô, sông Chảy dưới bất kỳ hình thức nào; dòng chảy, đáy sông nguy hiểm cả với người lớn.
- Hỏi chủ nhà ngay khi đến: quanh nhà có ao, giếng, bể nước không, có rào chắn không.
- Nếu đi thuyền, trẻ phải mặc áo phao vừa cỡ, và chỉ đi khi nước êm, thuyền chắc chắn.
- Không cho trẻ leo cây bưởi, trèo lên đống gỗ, đống cát, máy móc nông nghiệp.
- Giữ trẻ xa khu vực có thuốc bảo vệ thực vật, bình phun, kho phân bón.
- Ở chợ, hội làng đông người: dặn trẻ đứng yên khi lạc, ghi số điện thoại của cha mẹ vào áo hoặc vòng tay trẻ.
- Trên đường quốc lộ có xe tải lớn; luôn nắm tay trẻ khi đi bộ ven đường.
Danh sách này không nhằm làm cha mẹ sợ, mà để chuyến đi vui trọn vẹn. Người lớn ở quê cũng sẽ nhắc bạn những điều này, hãy nghe theo.
Một lịch hai ngày một đêm cho gia đình
Ngày đầu, đi từ sáng, đến nơi vào cuối buổi sáng, ăn trưa, cho trẻ ngủ trưa. Buổi chiều, đi vườn bưởi một hai giờ, đúng mùa thì càng vui. Tối ăn sớm, đi dạo đường làng hoặc bờ sông khu đông người lúc trời còn sáng, rồi cho trẻ ngủ sớm.
Ngày thứ hai, dậy sớm ra bờ sông ngắm sương và thuyền chài, giữ trẻ ở chỗ cao, xa mép nước. Ăn sáng ở chợ, cho trẻ đi xem chợ quê. Giữa buổi, ghé điểm tưởng niệm chiến thắng Sông Lô hoặc một ngôi đình làng, kể chuyện ngắn cho trẻ. Ăn trưa rồi lên đường về, để trẻ ngủ trên xe.
Nếu gia đình có ông bà, người thân ở Đoan Hùng, bỏ bớt điểm tham quan, dành thời gian ở nhà ông bà: cho trẻ theo ông ra vườn, theo bà đi chợ, giúp gói bánh nếu đúng dịp Tết. Đó là những ký ức trẻ mang theo lâu nhất.
Nếu chỉ đi được trong ngày, chọn một trong hai: vườn bưởi hoặc bờ sông và chợ, và về sớm. Một chuyến ngắn mà trẻ vui còn hơn chuyến dài mà trẻ quấy khóc.
Câu hỏi thường gặp
Đoan Hùng có hợp để đưa trẻ dưới 3 tuổi đi chơi không?
Được, nếu lịch trình rất nhẹ: ở nhà người thân hoặc chỗ nghỉ yên tĩnh, đi dạo vườn quanh nhà, ngắm vật nuôi. Cần chú ý muỗi, nắng, và tuyệt đối giữ trẻ xa ao, sông, giếng. Mang đủ đồ dùng quen thuộc của trẻ.
Trẻ có được hái bưởi ở vườn không?
Chỉ khi chủ vườn cho phép và người lớn hái giúp. Trẻ không nên trèo cây hay kéo cành vì dễ ngã và làm hỏng cây. Trẻ có thể chọn quả, sờ quả, xem người lớn hái, và được bổ một quả ăn tại vườn.
Mùa nào đưa trẻ về Đoan Hùng là hợp nhất?
Cuối năm, khoảng tháng 10 đến tháng 12, thường hợp nhất: trời khô mát, vườn bưởi có quả, đường ráo. Mùa hè nắng nóng và mưa lớn, mùa đông có những đợt rét đậm, ít hợp với trẻ nhỏ.
Ở Đoan Hùng có chỗ nghỉ hợp với gia đình không?
Chỗ nghỉ chủ yếu là nhà nghỉ, khách sạn nhỏ ở khu trung tâm xã Đoan Hùng và dọc quốc lộ. Nên hỏi trước về phòng gia đình, giường phụ, nước nóng. Nếu có người thân ở quê, ở nhà người thân thường thoải mái hơn cho trẻ.
Kể chuyện trận Sông Lô cho trẻ nhỏ thế nào cho phù hợp?
Kể ngắn, đơn giản: ở khúc sông này ngày xưa có những trận đánh trong kháng chiến, nhiều người đã hy sinh để giữ đất nước. Với trẻ nhỏ, tránh chi tiết bạo lực. Trẻ lớn hơn có thể đọc cùng cha mẹ các bài ở mục chiến thắng Sông Lô.