Vùng đồi Đoan Hùng hợp để đi bộ và đạp xe nhẹ: những quả đồi thấp xếp nối nhau, trên đồi là chè, bưởi, keo, dưới thung là ruộng, xa xa là sông Lô. Không có tuyến đi bộ được đánh dấu cho khách, nên bạn đi trên đường thôn, đường lên đồi của người dân, chọn mùa khô, giờ mát, và tôn trọng ruộng vườn.
Bài này dành cho người muốn vận động ở vùng trung du: đi bộ vài giờ, đạp xe nửa ngày, ngắm cảnh, chụp ảnh. Bạn sẽ đọc thấy cách chọn hướng đi, mùa và giờ, chuẩn bị gì, quy tắc khi đi qua đất của người khác, và những nguy hiểm thường gặp trên đường đồi. Trang không vẽ tuyến cụ thể vì đường thôn thay đổi theo thời gian; hỏi người dân là cách tìm đường tốt nhất.
Vì sao vùng đồi Đoan Hùng hợp đi bộ, đạp xe
Địa hình trung du Đoan Hùng là kiểu đồi thấp, sườn thoải, mà người ta hay gọi là đồi bát úp. Đường đi lên xuống liên tục nhưng không có dốc đèo dài như vùng núi, nên người có sức khoẻ trung bình vẫn đi được, chỉ cần đi chậm và nghỉ đúng lúc. Mỗi lần lên đỉnh một quả đồi, bạn được thưởng một khung cảnh mới: đồi chè uốn lượn, vườn bưởi xanh đậm, ruộng lúa dưới thung.
Mật độ dân cư vừa phải, đường thôn phần lớn đã bê tông, đi qua nhiều xóm, nên bạn không bị lạc vào nơi hoàn toàn vắng vẻ. Lúc khát nước, mệt, bạn có thể ghé quán nhỏ đầu xóm hoặc hỏi xin nước ở nhà dân; người trung du thường hiếu khách.
So với các vùng đi bộ nổi tiếng ở miền núi phía bắc, Đoan Hùng không hùng vĩ, nhưng gần Hà Nội hơn nhiều, đi trong ngày được, và mang lại cảm giác đời sống quê thật, không phải khu du lịch. Với người mới bắt đầu đi bộ đường dài, đạp xe đường đồi, đây là chỗ tập rất hợp.
Vùng đồi còn có giá trị như một lớp học ngoài trời: bạn thấy tận mắt cách người trung du chia đất đồi, trồng cây theo đường đồng mức để chống xói, làm ruộng bậc nhỏ dưới thung, đặt nhà dựa lưng vào đồi. Với học sinh, sinh viên ngành địa lý, nông nghiệp, một buổi đi bộ như vậy có khi dạy nhiều hơn vài chương sách.
Điều cần biết là vùng này chưa có dịch vụ cho người đi bộ, đạp xe: không có điểm thuê xe, không có trạm nghỉ, không có bảng chỉ dẫn. Bạn phải tự lo phần lớn mọi thứ.
Chọn hướng đi: đồi chè, vườn bưởi hay ven sông
Có ba kiểu cảnh chính bạn có thể nhắm tới. Kiểu thứ nhất là đồi chè: những luống chè chạy theo đường đồng mức trên sườn đồi, tạo thành những vòng cong đều đặn rất đẹp khi nhìn từ trên cao. Đồi chè thường ở những xã có nhiều đất đồi; hỏi người dân ở trung tâm xã "đồi chè nào đẹp", bạn sẽ được chỉ.
Kiểu thứ hai là vườn bưởi: đường thôn chạy qua những vườn bưởi rậm, mùa hoa thơm ngát, mùa quả trĩu cành. Đi bộ qua vùng bưởi vào mùa hoa là trải nghiệm rất riêng của Đoan Hùng. Nhớ rằng bạn chỉ đi trên đường, không vào vườn khi chưa hỏi chủ.
Kiểu thứ ba là ven sông: những đoạn đường chạy dọc sông Lô, sông Chảy, qua bãi bồi, làng ven sông, có chỗ nhìn ra mặt nước rộng. Đường ven sông bằng hơn, dễ đi hơn, nhưng mùa mưa có thể ngập hoặc trơn.
Một tuyến hay là kết hợp: bắt đầu từ ven sông lúc sáng sớm, rẽ lên đồi qua vườn bưởi, lên một đồi chè ngắm cảnh, rồi quay về. Tổng quãng đường tuỳ sức, người đi bộ nên giữ trong vài giờ, người đạp xe có thể đi nửa ngày.
Đi bộ hay đạp xe: chọn kiểu nào
Mỗi kiểu có cái hay riêng. Bảng giúp bạn chọn theo sức và mục đích:
| Đi bộ | Đạp xe | |
|---|---|---|
| Phạm vi | Hẹp, một hai quả đồi, một xóm | Rộng hơn, nhiều xóm, có thể sang xã bên |
| Sức khoẻ cần | Trung bình, đi chậm được | Khá hơn, dốc đồi ngắn nhưng nhiều |
| Tiếp xúc người dân | Nhiều, dễ dừng lại hỏi chuyện | Ít hơn, đi nhanh hơn |
| Chụp ảnh | Thuận tiện, dừng bất cứ đâu | Phải dừng xe, dựng xe an toàn |
| Rủi ro chính | Trượt chân trên dốc đất, say nắng | Đổ dốc mất phanh, gặp xe tải trên đường lớn |
Với người muốn thử cả hai, có thể đi xe máy hoặc ô tô đến một điểm trung tâm, rồi đi bộ một vòng đồi gần đó, sau đó lái tiếp sang xã khác và đi bộ thêm một vòng. Cách này giúp bạn thấy được nhiều kiểu cảnh mà không quá mệt.
Nếu bạn chưa quen đạp xe đường đồi, hãy bắt đầu bằng đi bộ. Đạp xe đổ dốc trên đường bê tông hẹp, có cát sỏi, có khúc cua khuất là tình huống nguy hiểm với người chưa có kinh nghiệm.
Xe đạp nên là loại có phanh tốt, lốp bám, số nhiều để leo dốc. Vùng này không có chỗ thuê xe chuyên dụng, nên bạn thường phải mang xe theo từ nơi khác.
Mùa, giờ và thời tiết
Thời điểm tốt nhất để đi bộ, đạp xe là mùa khô, mát: tháng 10 đến tháng 12 và tháng 4. Trời trong, đường ráo, nắng không gắt. Mùa xuân có hoa bưởi nhưng hay mưa phùn, đường đất trơn; mùa hè nóng gắt và hay mưa rào, đường đồi có thể sạt.
Về giờ, buổi sáng sớm và chiều muộn là lúc lý tưởng. Sáng sớm có sương mờ trên thung lũng, không khí mát; chiều muộn nắng xiên làm đồi chè lên màu đẹp. Giữa trưa, nhất là mùa hè, đi trên đồi trống không có bóng râm rất dễ say nắng.
Theo dõi dự báo thời tiết trước và trong ngày. Nếu có mưa lớn, không đi đường đồi đất, không đi ven sông. Sau mưa, đường đất đỏ trơn như mỡ, đi bộ dễ ngã, đạp xe gần như không thể.
Một mẹo cho người thích ảnh: hôm trước mưa nhẹ, hôm sau trời quang thường là ngày đẹp nhất. Không khí sạch bụi, đồi chè xanh bóng, nhìn được xa. Chỉ cần chờ đường đất khô bớt vào giữa buổi sáng rồi mới lên đồi.
Mùa đông có những ngày rét đậm, sương dày. Đi bộ lúc đó vẫn được nếu mặc ấm, nhưng đạp xe trong sương dày, đường ướt cần hết sức cẩn thận.
Chuẩn bị gì
Danh sách tối thiểu cho một buổi đi bộ hoặc đạp xe vùng đồi:
- Giày đế bám, cổ thấp hoặc cổ lửng; không đi dép tông lên đồi.
- Mũ rộng vành, kính râm, áo dài tay thoáng khí chống nắng và côn trùng.
- Nước uống đủ cho cả buổi; vùng đồi không phải chỗ nào cũng có quán.
- Đồ ăn nhẹ, kẹo, trái cây; tiền mặt nhỏ để mua nước ở quán xóm.
- Điện thoại sạc đầy, pin dự phòng, bản đồ tải sẵn ngoại tuyến.
- Bộ sơ cứu nhỏ: băng dán, gạc, thuốc sát trùng.
- Với người đạp xe: mũ bảo hiểm, đèn trước sau, bơm và săm dự phòng, dụng cụ sửa xe cơ bản.
- Áo mưa mỏng hoặc áo gió, phòng khi trời đổi.
Báo cho người thân lịch trình dự kiến, nhất là khi đi một mình. Nếu có thể, đi theo nhóm hai ba người.
Hành lý nên gọn trong một ba lô nhỏ đeo hai quai, để hai tay rảnh khi leo dốc hoặc dắt xe. Túi xách một quai, túi nilon treo ghi đông là những thứ gây vướng và mất thăng bằng trên đường đồi.
Quy tắc khi đi qua đất của người khác
Đi trên đường, không đi trong luống. Đồi chè, vườn bưởi, đồi keo đều có chủ. Đi trên đường thôn, đường lên đồi chung; muốn đi vào trong đồi chè để chụp ảnh, hãy hỏi người đang làm việc ở đó.
Không hái, không ngắt. Búp chè, hoa bưởi, quả bưởi là sản phẩm của người ta. Một nắm búp chè ngắt chơi là công cả buổi sáng của người hái.
Đóng lại cổng, rào nếu đã mở. Một số lối đi qua vườn có cổng tre, rào chắn để giữ gia súc. Đi qua rồi thì đóng lại như cũ.
Nhường đường cho người làm. Gặp người gánh chè, chở phân, chở bưởi trên đường hẹp, hãy dừng lại nhường. Họ đang làm việc, bạn đang đi chơi.
Không để lại rác. Mang rác về, kể cả vỏ trái cây. Rác nhựa trên đồi chè là thứ người làm vườn rất ghét.
Chào hỏi. Một lời chào khi đi ngang người dân mở ra rất nhiều cơ hội: được chỉ đường, được mời nước, được nghe chuyện.
Những nguy hiểm thường gặp và cách tránh
Nguy hiểm lớn nhất với người đạp xe là đổ dốc. Đường bê tông hẹp, có cát sỏi, có khúc cua khuất, có khi có trâu bò, trẻ con đột ngột xuất hiện. Hãy giữ tốc độ thấp khi xuống dốc, phanh đều, không thả dốc hết tốc lực. Trên quốc lộ, đi sát lề, cẩn thận xe tải chở gỗ, chở cát.
Với người đi bộ, nguy hiểm là trượt ngã trên dốc đất, nhất là sau mưa, và say nắng trên đồi trống. Đi chậm, chọn chỗ đặt chân, nghỉ trong bóng râm, uống nước thường xuyên.
Ở vùng đồi có ong, rắn, côn trùng như ở mọi vùng nông thôn. Đi trên đường rõ ràng, không thò tay vào bụi rậm, hốc đá. Mùa hoa bưởi, tránh đứng sát những chùm hoa đông ong.
Xe tải chở gỗ keo từ đồi xuống là chuyện thường gặp vào mùa khai thác. Trên đường đồi hẹp, khi nghe tiếng xe tải, hãy tấp vào chỗ rộng, dừng hẳn lại chờ xe qua. Xe chở nặng xuống dốc khó phanh gấp, và tài xế không lường trước người đi bộ, xe đạp sau khúc cua.
Ở ven sông, không xuống sát mép bờ đất, không lội qua bãi khi nước lên. Nếu gặp tình huống khẩn cấp, gọi người dân gần nhất và các số khẩn cấp quốc gia; người làng thường là người đến giúp nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đoan Hùng có tuyến đi bộ nào được đánh dấu không?
Hiện chưa có tuyến đi bộ, đạp xe được đánh dấu riêng cho khách. Bạn đi trên đường thôn, đường lên đồi của người dân. Hỏi người dân ở trung tâm xã để được chỉ những đồi chè, đoạn đường đẹp và an toàn.
Có chỗ thuê xe đạp ở Đoan Hùng không?
Dịch vụ thuê xe đạp chuyên dụng cho du lịch ở vùng này chưa phổ biến. Người muốn đạp xe thường mang xe theo bằng ô tô. Nếu đi xe đạp thường mượn của người quen, kiểm tra kỹ phanh trước khi lên đồi.
Đi bộ đồi chè mất bao lâu?
Tuỳ quãng đường bạn chọn. Một vòng nhỏ qua vài quả đồi chè có thể mất một đến hai giờ; một tuyến kết hợp ven sông, vườn bưởi và đồi chè có thể mất nửa ngày. Đi chậm, nghỉ thường xuyên, đặc biệt khi trời nắng.
Có được vào đồi chè chụp ảnh không?
Đồi chè có chủ, nên hỏi người đang làm việc hoặc người dân gần đó trước khi đi vào luống chè. Thường người ta sẵn lòng nếu bạn hỏi lịch sự và không giẫm lên cây, không ngắt búp.
Đạp xe từ Hà Nội lên Đoan Hùng được không?
Về thể lực thì người đạp xe đường dài có kinh nghiệm làm được, nhưng quãng đường dài và phải đi trên quốc lộ có nhiều xe tải. Phần lớn người chơi chọn chở xe bằng ô tô lên Đoan Hùng rồi đạp vòng quanh vùng đồi.