Vùng Đoan Hùng nằm quanh chỗ sông Chảy đổ vào sông Lô, nên đi lại giữa một số xã, thôn và sang phía Tuyên Quang thường phải qua sông. Ngày nay phần lớn người dân qua sông bằng các cây cầu trên quốc lộ, đường tỉnh và đường liên xã; ở một số nơi vẫn còn bến đò, bến phà nhỏ phục vụ người đi bộ, xe máy. Mỗi cách qua sông có quy tắc an toàn riêng, quan trọng nhất là vào mùa nước lớn.
Bài này nói về vai trò của hai con sông trong đi lại, cách chọn đường qua sông, những điều bắt buộc khi đi đò, đường thuỷ trên sông Lô hiện nay, và các lưu ý an toàn khi lũ về. Trang không liệt kê vị trí từng bến đò hay giờ hoạt động vì có bến đã ngừng khi có cầu, có bến thay đổi theo mùa; hãy hỏi người địa phương và chính quyền xã tại thời điểm đi.
Hai con sông và cách chúng chia vùng
Sông Lô chảy từ phía bắc xuống, qua vùng Đoan Hùng rồi tiếp tục về Việt Trì, nơi nó đổ vào sông Hồng. Sông Chảy từ phía tây bắc chảy về và nhập vào sông Lô ở khu vực Đoan Hùng. Chỗ hợp lưu hai sông là một trong những đặc điểm địa lý làm nên tên tuổi vùng đất, gắn với chiến thắng Sông Lô năm 1947.
Với đi lại, hai con sông giống như hai đường kẻ chia vùng thành nhiều mảnh. Có những thôn nhìn sang nhau qua sông nhưng phải đi vòng qua cầu mới tới được; có những xóm bãi chỉ ra đường lớn được bằng một con đường ven đê hoặc qua bến đò. Người ở lâu thì quen, người mới đến thường bất ngờ khi bản đồ chỉ khoảng cách đường chim bay rất gần nhưng đường đi thực tế xa gấp nhiều lần.
Ranh giới với Tuyên Quang ở một số đoạn cũng đi theo dòng sông hoặc các khe suối. Vì vậy, sang sông nhiều khi cũng là sang tỉnh, ảnh hưởng tới việc hỏi thủ tục, báo sự cố, gọi cứu hộ.
Khi lên kế hoạch đi trong vùng, hãy xem trên bản đồ con đường thực tế qua cầu nào, thay vì chỉ nhìn khoảng cách. Hỏi thêm người địa phương các điểm qua sông còn hoạt động.
Vào mùa nước lớn, một số đường ven bãi, ngầm tràn có thể không đi được, khiến quãng đường vòng còn xa hơn nữa.
Các cách qua sông và lưu ý
Bảng dưới so sánh các hình thức qua sông thường gặp ở vùng sông lớn trung du; điều kiện thực tế từng điểm có thể khác.
| Hình thức | Phù hợp | Ưu điểm | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|---|
| Cầu trên quốc lộ, đường tỉnh | Mọi phương tiện | Ổn định, đi được cả mùa lũ | Tuân thủ tải trọng, không dừng đỗ trên cầu |
| Cầu nhỏ, cầu dân sinh | Người đi bộ, xe máy, xe nhỏ | Ngắn đường cho thôn xóm | Xem biển tải trọng, cầu yếu không cho ô tô |
| Cầu tràn, ngầm | Mùa khô | Đơn giản | Không đi khi nước tràn qua mặt, kể cả nước nông |
| Bến phà, đò ngang | Người, xe máy ở nơi chưa có cầu gần | Đường tắt | Áo phao, không chở quá tải, dừng khi nước lớn |
| Thuyền tự túc | Người dân đánh cá, nuôi cá | Chủ động | Không dùng chở khách, cẩn thận luồng tàu |
Nguyên tắc chung: khi có cầu, ưu tiên đi cầu dù xa hơn một chút, nhất là vào mùa mưa, khi đi buổi tối, hoặc khi mang theo trẻ nhỏ, người già.
Đi đò, đi phà: những điều không được bỏ qua
Mặc áo phao. Đây là quy định với hành khách trên phương tiện thuỷ chở khách, và là điều quyết định sống còn khi có sự cố. Bến đò, phà phải có áo phao hoặc phao cứu sinh; nếu không có, đừng lên.
Không lên khi quá tải. Đò đã đầy người, đầy xe, mạn đò sát mặt nước là dấu hiệu quá tải. Chờ chuyến sau.
Ngồi yên, dồn đều. Không đứng dậy, không dồn về một bên mạn, không chen lên xuống khi đò chưa cập bến hẳn.
Xe máy tắt máy, giữ chắc. Dắt xe lên đò theo hướng dẫn của người lái, tắt máy, giữ xe; không ngồi trên xe khi đò chạy.
Không đi khi nước lớn, gió to, trời tối. Lũ về, nước chảy xiết, sương mù dày hay trời tối là lúc bến đò phải tạm dừng. Nếu người lái vẫn chở, hãy từ chối.
Trông trẻ nhỏ. Trẻ em phải mặc áo phao vừa cỡ và ngồi cạnh người lớn suốt chuyến.
Đường thuỷ trên sông Lô hôm nay
Trước khi có đường bộ tốt, sông Lô là tuyến giao thông quan trọng nối vùng núi phía bắc với đồng bằng: thuyền buôn chở lâm sản, chè, hàng hoá xuôi về Việt Trì, Hà Nội, rồi chở muối, vải, hàng công nghiệp ngược lên. Nhiều làng ven sông hình thành và phát triển nhờ các bến thuyền.
Ngày nay vận tải hành khách đường thuỷ trên đoạn qua Đoan Hùng gần như không còn đáng kể, người đi lại chủ yếu bằng đường bộ. Trên sông, phương tiện thường thấy là xà lan, tàu chở cát sỏi, vật liệu xây dựng, thuyền nhỏ của người đánh cá, nuôi cá lồng. Mực nước thay đổi theo mùa và theo việc vận hành các hồ chứa thượng nguồn ảnh hưởng tới khả năng đi lại của tàu lớn.
Với người dân ven sông, cần biết rằng luồng tàu là nơi xà lan, tàu cát chạy qua; không bơi, không neo thuyền nhỏ, không đặt lưới, lồng cá lấn luồng. Tàu lớn khó dừng và khó tránh, người lái nhiều khi không thấy thuyền nhỏ hay người bơi phía trước.
Một số ý tưởng về du lịch đường sông, như đi thuyền ngắm ngã ba sông và di tích, thỉnh thoảng được nhắc tới. Trang không nêu dịch vụ cụ thể; nếu có, hãy kiểm tra phương tiện có đăng ký, đăng kiểm và đủ áo phao trước khi lên.
Mùa lũ: những điều phải nhớ
Mùa mưa lũ trên sông Lô, sông Chảy thường vào mùa hè và đầu thu. Mưa lớn ở thượng nguồn cộng với việc xả nước của các hồ chứa có thể làm mực nước lên nhanh, nước đục, chảy xiết, cuốn theo cây cối, rác. Bãi ven sông, đường ven bãi, cầu tràn, ngầm có thể bị ngập trong vài giờ.
Trong mùa lũ, quy tắc quan trọng nhất là không qua dòng nước chảy xiết: không đi qua cầu tràn, ngầm khi nước đang tràn mặt, không lội qua suối, không đi đò khi bến đã thông báo dừng. Chỉ một lớp nước nông chảy mạnh cũng đủ đẩy trôi xe máy và người.
Theo dõi thông báo của xã, của cơ quan khí tượng thuỷ văn và thông tin vận hành hồ chứa. Khi có cảnh báo, người làm bãi, nuôi cá lồng, có nhà sát bờ cần chủ động di chuyển tài sản, người già, trẻ nhỏ lên chỗ cao.
Sau lũ, đường ven sông có thể còn bùn, sụt lún, bờ sông có thể sạt. Không đi vào đoạn đường bị nước khoét, không đứng sát mép bờ để xem nước, vì bờ vừa ngấm nước rất dễ sụt.
Thấy người rơi xuống sông: làm gì cho đúng
Tai nạn đuối nước là nguy cơ thường trực ở vùng sông lớn, nhất là với trẻ em vào mùa hè. Nếu chứng kiến người rơi xuống nước:
- Hô to gọi người hỗ trợ và gọi cấp cứu, báo công an, chính quyền ngay.
- Không nhảy xuống cứu nếu bạn không biết bơi giỏi và không có dụng cụ; nhiều trường hợp người cứu cũng bị đuối.
- Ném cho người dưới nước vật nổi: phao, can nhựa rỗng, thanh gỗ, quả bóng; hoặc đưa sào, dây để họ bám.
- Nếu có thuyền gần, nhờ người lái thuyền tiếp cận từ phía hạ lưu, không lao thẳng vào người đang chới với.
- Khi đưa được người lên bờ, nếu họ không thở, cần người biết sơ cứu thực hiện hồi sức tim phổi ngay trong khi chờ cấp cứu.
Cách phòng tốt nhất vẫn là không để trẻ em tắm sông, chơi gần bến bãi khi không có người lớn; dạy trẻ biết bơi và kỹ năng an toàn dưới nước. Bến đò, bãi tắm tự phát nên có biển cảnh báo và phao cứu sinh.
Đi qua cầu nhỏ, cầu dân sinh bằng xe máy
Đọc biển tải trọng. Cầu dân sinh, cầu nhỏ trên đường liên thôn thường có giới hạn tải trọng thấp. Ô tô, xe tải, xe máy chở nặng vượt tải không chỉ làm hỏng cầu mà có thể gây sập cầu khi đang có người trên đó.
Một chiều mỗi lượt khi cầu hẹp. Cầu chỉ vừa một xe thì nhường nhau từng lượt, xe đã lên cầu được đi trước. Không cố chen lên khi phía bên kia đang có xe.
Giảm tốc, giữ thẳng lái. Mặt cầu có khe nối, ván, tấm thép dễ làm bánh xe trượt, nhất là khi ướt. Đi chậm, giữ tay lái thẳng, không phanh gấp giữa cầu.
Cẩn thận gió và mưa. Cầu bắc qua sông rộng thường đón gió mạnh hơn đường hai bên. Xe máy chở hàng cồng kềnh dễ bị gió xô; cầu ướt trơn hơn mặt đường.
Không dừng xe trên cầu. Dừng để ngắm sông, chụp ảnh, nói chuyện trên cầu hẹp gây cản trở và nguy hiểm cho người đi sau.
Báo khi cầu có dấu hiệu hư hỏng. Lan can gãy, mặt cầu thủng, mố cầu bị xói sau lũ là những điều cần báo ngay cho thôn, xã để cắm biển cảnh báo và sửa chữa.
Những cây cầu làm thay đổi đời sống ven sông
Ở các vùng sông lớn miền bắc, mỗi cây cầu mới thay thế một bến đò là một thay đổi lớn với đời sống: học sinh không còn phải đi đò sớm tối, người bệnh được đưa đi viện nhanh hơn, nông sản ra chợ dễ hơn, đất hai bên bờ được nối lại. Vùng Đoan Hùng cũng trải qua quá trình đó qua nhiều năm.
Cùng với cầu là những thay đổi khác: xe tải nặng đi qua thôn xóm vốn yên tĩnh, đường dẫn lên cầu làm thay đổi lối đi cũ, một số bến đò ngừng hoạt động khiến người lái đò phải chuyển nghề. Ký ức về các bến đò vẫn còn trong lời kể của người già và trong ca dao, câu hát về sông Lô.
Với người đi đường hôm nay, cầu là lựa chọn an toàn nhất để qua sông. Tuân thủ biển báo tải trọng, tốc độ trên cầu; không dừng xe trên cầu để chụp ảnh, ngắm sông ở những cầu đông xe; đi bộ trên cầu thì đi phần đường dành cho người đi bộ nếu có.
Thông tin về các dự án cầu mới, nâng cấp cầu cũ, nếu có, sẽ được chính quyền công bố; trang không nêu tiến độ.
Câu hỏi thường gặp
Ở Đoan Hùng còn bến đò nào hoạt động không?
Một số nơi ven sông lớn ở trung du vẫn còn bến đò ngang phục vụ người dân, nhưng nhiều bến đã ngừng khi có cầu. Tình trạng thay đổi theo thời gian và theo mùa nước, nên hãy hỏi người địa phương hoặc UBND xã trước khi định đi đò.
Đi đò có bắt buộc mặc áo phao không?
Có. Theo quy định về an toàn giao thông đường thuỷ, hành khách trên phương tiện chở khách phải được trang bị và mặc áo phao hoặc có dụng cụ cứu sinh. Nếu bến đò không có áo phao cho bạn, đừng lên đò.
Mùa lũ có nên đi đường ven sông không?
Nên hạn chế. Đường ven sông, đường bãi, cầu tràn có thể ngập nhanh hoặc bị sạt. Theo dõi thông báo của xã, chọn đường qua cầu chính và tuyệt đối không cố vượt qua đoạn nước chảy xiết, kể cả khi trông có vẻ nông.
Có tàu thuyền chở khách đi dọc sông Lô từ Đoan Hùng về Việt Trì không?
Hiện nay đi lại giữa Đoan Hùng và Việt Trì chủ yếu bằng đường bộ; vận tải hành khách đường sông trên đoạn này không phổ biến. Nếu có dịch vụ thuyền du lịch, hãy kiểm tra phương tiện có đăng ký, đăng kiểm và đủ áo phao.
Có được tắm sông Lô không?
Sông Lô có đoạn sâu, nước chảy xiết, nhiều hố sâu do khai thác cát và có tàu thuyền qua lại, nên tắm sông rất nguy hiểm, nhất là với trẻ em. Nhiều địa phương cảnh báo không tắm ở các đoạn sông không có bãi tắm an toàn.