Sống ở vùng Đoan Hùng nhìn chung tốn ít hơn sống ở Hà Nội hay Việt Trì ở hai khoản lớn nhất: nhà ở và thực phẩm, nhất là với gia đình có nhà sẵn, có vườn, có ruộng. Nhưng có những khoản ở nông thôn lại nặng hơn người thành phố nghĩ: đi lại bằng xe máy trên quãng đường dài, hiếu hỉ làng xóm, và chi phí khi phải đi khám chữa bệnh, đi học xa.
Bài này không đưa con số giá cả, vì giá thay đổi theo thời điểm và theo thói quen từng nhà. Thay vào đó, bài chia chi phí sống thành từng khoản, giải thích yếu tố nào làm khoản đó to hay nhỏ ở vùng trung du ven sông Lô, và đưa ra cách để bạn tự tính cho gia đình mình, dù đang ở sẵn hay đang tính chuyển về quê.
Các khoản chi chính và yếu tố quyết định
Bảng dưới liệt kê các khoản thường gặp trong một gia đình ở vùng Đoan Hùng, yếu tố làm khoản đó tăng giảm, và nhận xét khi so với sống ở thành phố:
| Khoản chi | Yếu tố quyết định | So với thành phố |
|---|---|---|
| Nhà ở | Có nhà sẵn hay thuê; nhà gần trung tâm hay trong thôn | Thường thấp hơn nhiều, nhất là khi ở nhà của gia đình |
| Thực phẩm | Tự trồng, tự nuôi được bao nhiêu; mua chợ phiên hay cửa hàng | Thấp hơn với rau, gà, cá; tương đương với hàng công nghiệp |
| Đi lại | Khoảng cách đến chỗ làm, trường, chợ; số người dùng xe máy | Có thể cao hơn vì quãng đường dài, ít phương tiện công cộng |
| Điện, nước, mạng | Điện lưới; nước sạch tập trung hay giếng khoan; gói mạng | Điện tương đương; nước giếng tốn đầu tư lọc ban đầu |
| Học hành | Số con, cấp học, học thêm, ở trọ khi học xa | Học phí công lập tương đương; tốn đi lại hơn |
| Y tế | Bệnh mạn tính, đi khám xa | Khám thường rẻ; đi tuyến trên tốn thêm ăn ở, đi lại |
| Hiếu hỉ, giỗ chạp | Quan hệ họ hàng, làng xóm, mùa cưới | Thường nặng hơn so với người sống ở chung cư thành phố |
Cột cuối là nhận xét chung, không phải quy luật. Một gia đình ở khu trung tâm xã Đoan Hùng, thuê nhà, đi làm công ăn lương, chi tiêu sẽ khác hẳn một gia đình ở thôn trong đồi Bằng Luân có vườn bưởi, có ruộng.
Nhà ở: ở nhà mình, xây mới hay thuê
Phần lớn người dân vùng Đoan Hùng ở nhà trên đất của gia đình, nên khoản nhà ở hằng tháng gần như không có, chỉ có chi phí sửa chữa, bảo trì theo năm. Với người mới về như giáo viên, cán bộ, kỹ thuật viên các xưởng, việc thuê nhà ở khu trung tâm cũ của thị trấn Đoan Hùng hoặc dọc quốc lộ 2 là phổ biến. Nhà cho thuê ở đây chủ yếu là phòng trọ, nhà cấp bốn hoặc nhà ống của dân, ít căn hộ kiểu thành phố.
Khi thuê, ngoài tiền thuê hãy hỏi rõ tiền điện nước tính theo giá nào, có phải đóng thêm phí rác, phí mạng không, chủ nhà có đồng ý cho đăng ký tạm trú không, và nhà có từng bị ngập khi lũ không. Nhà sát sông, nhà ở thấp trũng có thể rẻ hơn nhưng phải tính rủi ro mùa mưa.
Gia đình tính xây nhà mới trên đất của bố mẹ thì khoản lớn nằm ở chi phí xây dựng, thủ tục đất đai và thời gian. Khoản này đã có bài riêng về xây nhà ở nông thôn; ở đây chỉ nhắc rằng chi phí sống hằng tháng thấp không có nghĩa là không cần một khoản tích luỹ lớn cho nhà.
Ăn uống: vườn nhà, chợ phiên và cửa hàng tạp hoá
Lợi thế lớn nhất của sống ở nông thôn trung du là thực phẩm tươi. Nhiều nhà có rau quanh nhà, nuôi gà, thả cá ao, nên chi tiêu thực phẩm hằng ngày chủ yếu là thịt, cá sông và đồ khô. Cá sông Lô, rau theo mùa, măng rừng trồng, gà thả đồi là những thứ có sẵn trong vùng, mua tận nơi thường tươi hơn và hợp túi tiền hơn hàng chở từ xa về.
Chợ ở khu trung tâm cũ họp hằng ngày, còn ở các xã có chợ họp theo phiên. Chợ phiên là nơi người trong đồi mang rau, măng, gà, cá xuống bán, người mua có thể mua được hàng nhà trồng. Hàng tiêu dùng công nghiệp như sữa, dầu ăn, đồ dùng vệ sinh thì giá ở nông thôn không rẻ hơn thành phố, có khi đắt hơn vì phải vận chuyển, nên nhiều gia đình mua theo đợt khi lên Việt Trì hoặc đặt qua mạng.
Để tự ước chi phí ăn uống, hãy ghi lại hai tuần chi tiêu thật của gia đình, tách phần mua chợ và phần mua cửa hàng. Bạn sẽ thấy phần nào có thể tự trồng, tự nuôi để giảm, phần nào cố định. Cách ghi chép này chính xác hơn bất kỳ con số trung bình nào trên mạng.
Đi lại: khoản dễ bị đánh giá thấp
Quãng đường dài, ít xe công cộng. Từ các thôn trong đồi ra trung tâm xã, ra quốc lộ, có khi mất vài chục phút xe máy. Mỗi người lớn trong nhà thường cần một chiếc xe; chi phí xăng, bảo dưỡng, bảo hiểm xe cộng lại không nhỏ.
Đi Việt Trì, Hà Nội. Người đi làm xa về quê cuối tuần, người đi khám bệnh, đi mua sắm lớn đều phải tính tiền xe khách hoặc tự đi. Với gia đình có con học xa, khoản này lặp lại hằng tuần.
Chở hàng nông sản. Mùa bưởi, mùa keo, nhiều nhà phải thuê xe chở hàng hoặc tự chở. Đây là chi phí sản xuất, nhưng thường lẫn vào chi tiêu gia đình nếu không tách sổ.
Cách giảm. Gom việc: mỗi lần lên thị trấn hay Việt Trì làm nhiều việc cùng lúc; đi chung xe với hàng xóm; với học sinh, cân nhắc ở bán trú hoặc ở trọ gần trường thay vì đưa đón hai lượt mỗi ngày.
Điện, nước sạch và internet
Điện lưới đã phủ hầu hết các thôn, giá điện sinh hoạt theo biểu giá chung cả nước, nên khoản này ở nông thôn không khác thành phố nhiều. Khác biệt nằm ở thói quen dùng: nhà nông thôn rộng, có máy bơm nước, máy sấy nông sản, bình nóng lạnh; tháng hè có thể tăng đáng kể. Nếu gia đình làm thêm chế biến nhỏ tại nhà, nên tách công tơ hoặc ghi chép riêng để biết chi phí thật.
Nước là chuyện phải để ý. Một số khu vực có nước sạch tập trung, nhiều thôn vẫn dùng giếng khoan, giếng đào. Nước giếng không tốn tiền hằng tháng nhưng cần đầu tư bể lọc, thay vật liệu lọc định kỳ và nên xét nghiệm chất lượng nước, nhất là khi gần vùng canh tác dùng nhiều phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hoặc gần sông sau mùa lũ.
Mạng internet cáp quang và di động đã có ở phần lớn các xã, đủ cho làm việc từ xa, học trực tuyến, bán hàng online. Ở thôn sâu trong đồi, sóng di động có thể yếu; trước khi chọn chỗ ở để làm việc từ xa, nên thử tốc độ mạng thực tế tại nhà.
Hiếu hỉ, giỗ chạp: khoản chi mang tính cộng đồng
Người thành phố về quê thường bất ngờ với khoản này. Ở làng quê trung du, đám cưới, đám tang, mừng thọ, khánh thành nhà, giỗ họ là những dịp mà gia đình nào cũng góp mặt và góp tiền. Mùa cưới cuối năm âm lịch có tháng một gia đình đi vài đám. Đây không chỉ là chi tiêu mà còn là cách giữ quan hệ, và chính quan hệ ấy là chỗ dựa khi nhà mình có việc.
Không có mức chuẩn, nhưng mỗi làng có mức "thông thường" mà người trong làng hiểu ngầm. Người mới về nên hỏi người thân hoặc hàng xóm thân thiết để góp cho phải phép, không quá nhiều làm người khác khó xử, không quá ít làm mình mất lòng. Ghi lại các khoản đã nhận khi nhà mình có việc cũng là cách nhiều gia đình vẫn làm để đáp lễ cho đúng.
Khi lập ngân sách gia đình, nên để riêng một khoản cho hiếu hỉ hằng năm thay vì lấy từ tiền ăn. Như vậy mùa cưới đến không làm xáo trộn chi tiêu thường ngày.
Tự tính chi phí sống cho gia đình bạn
Nếu bạn đang cân nhắc chuyển từ thành phố về vùng Đoan Hùng, cách tính dưới đây cho con số sát hơn mọi bảng so sánh trên mạng:
- Liệt kê chi tiêu hiện tại theo từng nhóm trong bảng đầu bài, lấy số trung bình ba tháng gần nhất.
- Với từng nhóm, ghi lại điều sẽ thay đổi khi về quê: có nhà sẵn hay thuê, tự trồng được gì, đi làm bao xa, con học ở đâu.
- Hỏi người thân đang sống ở quê về các khoản thực tế: tiền điện mùa hè, chi đi lại, mức hiếu hỉ thường lệ.
- Cộng thêm khoản một lần: sửa nhà, mua xe, lắp hệ lọc nước, chuyển đồ.
- So với thu nhập dự kiến ở quê, vốn thường thấp hơn thành phố. Bài toán là chênh lệch thu chi, không phải chỉ chi.
Chi phí sống thấp chỉ có ý nghĩa khi đi cùng một nguồn thu ổn định. Nhiều người về quê thành công là nhờ mang theo một công việc làm từ xa, một nghề kỹ thuật, hoặc kế hoạch kinh doanh cụ thể, chứ không chỉ vì ở quê rẻ.
Thu nhập ở quê: mặt kia của bài toán
Nói chuyện chi phí sống mà bỏ qua thu nhập thì dễ ra kết luận sai. Ở vùng Đoan Hùng, nguồn thu của các gia đình thường đến từ nhiều nơi cùng lúc: vườn bưởi theo mùa, đồi keo theo chu kỳ khai thác nhiều năm, chăn nuôi nhỏ, làm công ở xưởng gỗ, xưởng chế biến, buôn bán dọc quốc lộ, và tiền con cháu đi làm xa gửi về. Thu nhập vì thế không đều theo tháng; có tháng dồn tiền bán bưởi, có tháng gần như chỉ chi.
Đặc điểm này làm việc quản lý tiền trong nhà quan trọng hơn ở thành phố, nơi lương về đều đặn. Gia đình nên tách ra một khoản dành cho chi tiêu hằng tháng cả năm ngay khi có tiền mùa vụ, thay vì tiêu thoải mái lúc vào vụ rồi thiếu hụt lúc giáp hạt. Vay nóng để trang trải giữa hai vụ là vòng luẩn quẩn mà nhiều hộ nông thôn đã gặp.
Với người tính về quê, hãy hình dung thu nhập theo cả năm và theo từng mùa, rồi đối chiếu với chi phí theo tháng ở các phần trên. Một công việc có lương đều, dù không cao, kết hợp với vườn nhà thường là nền tảng ổn định hơn việc dồn hết vào một loại cây trồng, nhất là khi giá nông sản lên xuống theo năm.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Đoan Hùng có rẻ hơn Việt Trì nhiều không?
Với gia đình có nhà, có vườn, khoản nhà ở và thực phẩm thường thấp hơn rõ. Với người thuê nhà, đi làm công ăn lương, mức chênh ít hơn, vì hàng tiêu dùng, xăng xe, điện gần như tương đương. Cách chính xác nhất là tự ghi chép chi tiêu thật trong vài tuần.
Thuê nhà ở Đoan Hùng nên chọn khu nào?
Tuỳ nơi làm việc. Người làm ở khu trung tâm cũ hay dọc quốc lộ 2 thường thuê gần đó để giảm đi lại. Nên xem nhà có từng bị ngập không, đường vào có dốc trơn khi mưa không, và chủ nhà có đồng ý cho đăng ký tạm trú không.
Có nên mua đồ dùng ở thành phố mang về không?
Với hàng công nghiệp mua số lượng lớn, mua theo đợt ở siêu thị lớn hoặc qua mạng có thể tiết kiệm hơn. Với thực phẩm tươi, mua ở chợ trong vùng thường tươi hơn và hợp lý hơn. Không nên mua tích trữ quá nhiều đồ dễ hỏng.
Nước giếng ở vùng đồi có dùng được không?
Nhiều nơi dùng được nhưng nên xét nghiệm để biết có vượt ngưỡng sắt, mangan, vi sinh hay không, rồi chọn hệ lọc phù hợp. Sau lũ hoặc khi nước đổi màu, mùi, nên kiểm lại. Trạm y tế xã có thể hướng dẫn nơi xét nghiệm nước.
Mức mừng đám cưới ở quê bao nhiêu là phù hợp?
Không có mức chung; mỗi làng, mỗi mối quan hệ có cách hiểu riêng. Cách tốt nhất là hỏi người thân hoặc hàng xóm thân về mức thường lệ ở thôn mình. Quan trọng hơn con số là có mặt và giữ được quan hệ lâu dài.